Rối loạn mỡ máu

Rối Loạn Lipid Máu

Ngày nay, khi chất lượng cuộc sống của mọi người được nâng cao hơn, thực phẩm dồi dào, các tiện nghi cuộc sống rất phong phú , việc kiểm soát chế độ dinh dưỡng của mỗi người gần như bị bỏ qua với các cửa hàng thức ăn nhanh mọc lên như nấm, bên cạnh đó thói quen ít vận động cũng đã bắt đầu làm cho sức khỏe con người giảm sút. Vì thế tình trạng béo phì ngày một gia tăng, người bị béo phì ngoài thân hình nặng nề, khó coi,… còn có nguy cơ mắc nhiều bệnh như rối loạn lipit máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, xương khớp,… Đây thật sự là mối đe dọa tiềm ẩn trong tương lai.

rlmm1

Trong bài này xin được đề cập đến vấn đề Rối loạn lipid máu, còn gọi là Rối loạn mỡ máu (RLMM).

Rối loạn mỡ máu (tiếng Anh: Dyslipidemia) là tên gọi một số bệnh do xáo trộn các chất mỡ trong máu.

Trong thực tế, lipid máu bao gồm nhiều thành phần khác nhau, trong  đó quan trọng nhất là cholesterol. Mỡ trong máu có 2 dạng chính là cholesterol và triglycerid. RLMM là bệnh lý tăng thành phần mỡ gây hại, và giảm thành phần mỡ có lợi bảo vệ cho cơ thể .Trong đó, tăng cholesterol là thường gặp và nguy hiểm nhất .

Không chỉ những người dư cân béo phì, mà cả những người có cân nặng bình thường hay những người ốm cũng đều có thể RLMM .

A) Tìm Hiểu Về Mỡ Máu:

1) Cholesterol:

Cholesterol là một chất tìm thấy trong các loại mỡ trong máu. Mỗi ngày cơ thể con người (nhất là gan) chế tạo ra khoảng 1g cholesterol. Phần lớn, cholesterol được đem vào cơ thể qua thức ăn như tròng đỏ trứng, thịt, cá, đồ biển, sữa nguyên chất. Trái cây, rau cải, đậu, hạt không có cholesterol.

Cholesterol là một phần quan trọng của cơ thể, được dùng trong cấu tạo của màng tế bào, của một số hormone và một số các công dụng khác trong cơ thể. Nhưng có quá nhiều cholesterol trong máu là một nguy cơ lớn, có khả năng gây bệnh về tim mạch, nhất là nhồi máu cơ tim và tai biến mạch máu não.rlmm2

Phần lớn cholesterol trong cơ thể tồn tại dưới dạng kết hợp với LDL (được ký hiệu là LDL-c), chỉ có khoảng 1/4 đến 1/3 kết hợp với HDL (ký hiệu HDL-c). Nhiều LDL-c quá sẽ hình thành nên các mảng xơ vữa động mạch, do đó người ta còn gọi nôm na là cholesterol xấu. Còn HDL-c thì có lợi cho cơ thể, nó chống lại quá trình xơ vữa động mạch bằng cách mang cholesterol dư thừa ứ đọng trong thành mạch máu trở về gan, vì vậy HDL-c còn gọi là cholesterol tốt.

Tăng LDL- cholesterol (mỡ xấu) hoặc giảm HDL-cholesterol (thiếu mỡ bảo vệ) sẽ tạo điều kiện thuận lợi hình thành các mảng xơ vữa ở thành mạch máu, gây hẹp lòng mạch, tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, thiếu máu não …Nặng nề hơn nữa là vỡ các mảng xơ vữa làm lấp mạch não (đột quỵ) hoặc nhồi máu cơ tim có thể dẫn đến tàn phế hoặc tử vong.

2) Triglycerides:

Triglyceride cũng là một dạng mỡ trong cơ thể bạn. Tăng triglycerides thường gặp ở những người béo phì/thừa cân, lười vận động, hút thuốc lá, đái tháo đường, uống quá nhiều rượu… Những người có triglycerides trong máu tăng cao thường đi kèm tăng cholesterol toàn phần, bao gồm tăng LDL (loại xấu) và giảm HDL (tốt). Hiện nay, các nhà khoa học cho thấy việc tăng triglyceride trong máu cũng có thể liên quan đến các biến cố tim mạch. Sự tăng triglycerid trong máu quá cao cũng góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Tăng triglyceride sẽ làm gan nhiễm mỡ, đề kháng insulin dễ dẫn đến bệnh đái tháo đường. Ngoài ra nếu Triglyceride quá cao ( >1000mg/dl) có thể gây ra viêm tuỵ cấp.

B) Những hậu quả khó lường của mỡ máu cao:rlmm3

Mỡ máu cao thường không có triệu chứng và thường chỉ được phát hiện qua tầm kiểm soát, khám sức khỏe định kỳ. Đa số các bệnh nhân đến gặp bác sĩ thường là ở giai đoạn muộn khi các loại lipid thừa trong máu sẽ lắng thành mạch máu gây xơ vữa mạch máu. Nếu không điều trị, mảng xơ vữa ngày càng dày lên và có thể làm tắc lòng mạch, hậu quả là lượng máu không đủ để nuôi các cơ quan.
Do đó ít ai biết được rằng mỡ máu cao có thể gây những hậu quả nghiêm trọng sau: nếu mạch máu cung cấp máu cho tim bị tắc nghẽn sẽ gây cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim; nếu mạch máu cung cấp máu cho chi bị tổn thương sẽ đau khập khiễng và nguy hiểm hơn là hoại tử chi. Ngoài ra khi lipid máu tăng, lâu dần gan không có khả năng chuyển hóa thải trừ, trở nên ngấm mỡ và hình thành gan nhiễm mỡ dẫn đến viêm gan, xơ gan.

Theo khuyến cáo của Hội Tim Mạch Học Việt Nam, năm 2010, tất cả những người lớn trên 20 tuổi nên được xét nghiệm 5 năm một lần các thành phần cơ bản của lipid máu bao gồm: cholesterol  toàn phần, LDL cholesterol, HDL cholesterol và triglycerides. Các xét nghiệm nên được làm khi đói (cách bữa ăn trước ít nhất 12 giờ, bao gồm cả đồ uống có năng lượng).

C) Làm thế nào để điều trị rối loạn mỡ máu ?

Ăn uống và tập thể dục là nền tảng điều trị lipid máu không có triệu chứng: Giảm mỡ động vật, ăn nhiều rau xanh, uống sữa đậu nành, hạn chế rượu bia, uống nhiều nước và đặc biệt là tập thể dục hàng ngày.
Chỉ dùng tân dược khi cần thiết dưới sự chỉ định của bác sĩ, tân dược có hiệu quả giảm mỡ nhanh. Tuy nhiên còn nhiều tác dụng phụ, thậm chí có những biến chứng: buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, ành hưởng chức năng gan, thận. Đặc biệt là những người cao tuổi các cơ quan như gan, thận đã giảm chức năng nên tác dụng phụ của thuốc sẽ dễ phát huy, chính vì vậy mà bệnh nhân không được tự ý dùng tân dược.
Những người bệnh RLMM không nên quá lo lắng sợ hãi. Hãy bình tĩnh áp dụng ngay việc điều trị không dùng thuốc, bao gồm :

NÊN ĂN:rlmm4

Chế độ ít chất béo bão hòa, ít cholesterol:

• Ăn nhiều rau, hoa quả (nhiều lần trong ngày)

• Ăn các loại ngũ cốc thay đổi và chế biến thô (bánh mì đen, gạo thô…)

•  Uống sữa không béo

• Thịt nạc hoặc thịt gia cầm không da

• Cá béo (nhiều dầu), ăn ít nhất 2 lần/tuần

• Đậu và đậu Hà lan

• Các loại hạt (số lượng hạn chế 4 – 5 lần/tuần)

•  Dầu thực vật không bão hòa (dầu ô liu, dầu hướng dương, dầu đậu nành…), nhưng không ăn bơ thực vật chế biến từ chúng

NÊN HẠN CHẾ:

•  Mỡ động vật, thịt động vật chưa lọc mỡ

•  Sữa béo (nguyên kem)

• Lòng đỏ trứng, bơ, format béo và các đồ ăn chế biến từ chúng

• Thịt vịt và ngỗng béo (nuôi công nghiệp)

• Bánh làm từ lòng đỏ trứng và mỡ bão hòa

• Phủ tạng động vật (gan, thận, óc, lá lách…)

• Các loại đồ ăn chế biến sẵn nhiều chất béo: xúc xích, salami…

•  Dầu thực vật nhiều chất béo bão hòa: dầu dừa, dầu cọ, dầu hạnh nhân..

• Các bơ thực vật

• Các đồ ăn chiên rán sẵn, đồ ăn nhanh (bao gồm cả mì ăn liền)…

 a) Chế độ tập luyện đều đặn:rlmm5

Chế độ tập luyện đều đặn đóng vai trò quan trọng trong việc khống chế tốt lipid máu của bạn. Tập luyện giúp bạn “đốt” bớt mỡ  dư thừa trong cơ thể, giảm cân hiệu quả, tăng khả năng đề kháng của cơ thể và còn gián tiếp thông qua việc điều chỉnh được các nguy cơ khác đi kèm như ổn định huyết áp, giảm nguy cơ đái tháo đường và tăng hoạt tính insulin.

Chế độ luyện tập được khuyên là:

•  Tập ít nhất 30 phút mỗi ngày

•  Tập đều đặn, tất cả các ngày trong tuần

•  Tập đủ mạnh, vừa đủ ra mồ hôi (có thể cần tư vấn của các bác sỹ nếu bạn có những bệnh lí tim mạch).

b) Bỏ những thói quen có hại:

• Hãy bỏ ngay hút thuốc lá vì thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hình thành xơ vữa động mạch của bạn mà còn  ảnh hưởng  đến rối loạn lipid máu hoặc thông qua các nguy cơ khác như tăng huyết áp, đái tháo đường…

•  Nếu bạn uống rượu, không nên uống quá nhiều. Tốt nhất nếu uống thì bạn nên uống rượu vang  đỏ  với số  lượng không nên quá 142 ml mỗi ngày.rlmm6

• Giảm cân nặng nếu bạn thừa cân/béo phì: hãy giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lí tưởng (BMI từ 19 – 23) và vòng bụng không quá 90 ở nam giới và 75 ở nữ giới.

• Tránh lối sống tĩnh tại

• Tránh căng thẳng…

Sau khi đã áp dụng các biện pháp điều trị không dùng thuốc nói trên 4-6 tháng mà vẫn không cải thiện được tình trạng RLMM, đặc biệt là cholesterol xấu (LDL-C) còn cao thì cần dùng thêm thuốc hạ mỡ máu. Về thuốc có thể dùng một trong 4 nhóm thuốc là: statin, fibrat, niacin, hoặc resin; với rất nhiều tên thương mại của nhiều hãng sản xuất.

Cần chú ý là chỉ dùng thuốc dưới sự chỉ định và theo dõi của bác sĩ điều trị, vì ngoài tác dụng hạ mỡ máu, nó còn có nhiều tác dụng phụ khác. Hãy kiên trì và tuân thủ chế độ điều trị, lối sống khỏe mạnh.

 Tham khảo từ HỘI TIM MẠCH HỌC VIỆT NAM và từ nhiều nguồn khác.